Blog Over Herstel Bij Burn-out

De eerste fase van herstel burn-out: less is more en vermijding is functioneel (blog 2).

Er zijn veel beeldspraken die proberen te beschrijven hoe het is op het moment dat je in een burn-out terecht komt: tegen een muur lopen, door het ijs zakken, de man met de hamer…

Ergens zou dit stilvallen geen schok moeten zijn, want de overspannenheid is natuurlijk al langer aanwezig en de klachten en symptomen steeds verder in opbouw. Maar waarschijnlijk wennen mensen er ook aan met klachten dóór te kunnen gaan en gaan ze zich eigenlijk steeds minder af vragen hoe het nog met ze gaat. De grenzen vervagen totdat, vaak plotsklaps, het motortje opeens toch niet meer start, ondanks de verwoede pogingen het opnieuw aan te slingeren. Dit proces van glijdende grenzen wordt, enigszins luguber, ook wel het ‘boiling frog-effect’ genoemd (als het verhittingsproces maar langzaam genoeg gaat zal de kikker niet uit de pan springen, wat zijn einde betekent). Vanaf dat moment is er dus sprake van een volledige lichamelijke uitputtingsreactie, of te wel een burn-out. Dit kenmerkt zich in eerste instantie door een periode van voortdurend klachten.

Een burn-out heeft een veelheid aan klachten

De klachten beslaan 1) spanningsklachten, 2) vermoeidheidsklachten en energieproblemen en 3) cognitieve problemen (concentratie- en geheugenklachten). Daarnaast zijn er nog een reeks aan specifiekere klachten zoals slaapproblemen, verhoogde emotionaliteit, raakbaarheid, stemmingswisselingen en prikkelbaarheid, piekeren en een heel scala aan (mogelijke) lichamelijke spanningsklachten, zoals hoofdpijn, rug- en nekpijn, maag/darmproblemen, druk op de borst, benauwdheid, misselijkheid, pijnlijke spieren, hartkloppingen en duizeligheid. Deze lichamelijke spanningsklachten kunnen zo oplopen dat mensen er volledig van in paniek raken. De diagnose paniekstoornis wordt daarom niet zelden naast een burn-out gesteld. Daarnaast kunnen mensen zich enorm schuldig voelen en worstelen met gevoelens van falen. Hoe meer dit het geval is hoe meer er ook een depressief beeld zal ontstaan. Er speelt bij een burn-out dus vaak veel meer dan alleen wat vermoeidheid. Het lichaam is op hol en tegelijkertijd uitgeput, wat tot allerlei gekke symptomen kan leiden, met veel zorgen en frustraties tot gevolg.

Maar wat kan en moet je doen om er vanaf te komen? Zoals gesteld bestaat het herstel uit fasen en heeft elke fase zijn taak. Voor veel mensen is de eerste taak een van de moeilijkste. Bij de eerste fase is de taak namelijk dat je moet proberen (zo goed als) helemaal niks te doen! Nee echt! Probeer stil te vallen, is het devies. Dit lukt in eerste instantie namelijk voor geen meter. Mensen zitten nog in een enorm hoge versnelling en alle stresshormonen zijn nog op hol. Vaak zijn mensen in deze fase veel te actief bezig met hun herstel. Dan krijg ik als psycholoog bijvoorbeeld de vraag wat ze naast hun sporten, voedingsondersteuning en mindfulness cursus, nog meer kunnen doen om snel van hun burn-out af te komen. Allemaal op zich nuttige ingrediënten, maar als ze allemaal tegelijk worden ingezet om herstel ‘af te dwingen’ (en weer op de oude voet voort te kunnen gaan) dan weet ik dat iemand nog een mentale stap moet gaan maken en dat de kans heel groot is dat iemand het gevoel gaat krijgen steeds verder weg te zakken (al dat harde werken wordt immers geenszins beloond!).

De eerste fase van herstel is vooral en alleen bedoeld om uit de hoge versnelling te komen. Hiermee heb je dus nog niet je energie terug (en ben je dus nog steeds extreem vermoeid, amper belastbaar en heb je nog (vaak ernstige) cognitieve problemen). Toch is het van belang om in de eerste fase van herstel vooral je systeem tot rust te laten komen. De belangrijkste reden is dat het lichaam zich niet weer op zal kunnen laden als er nog zoveel energie weglekt aan een extreem hoge basisspanning. Dus terwijl je bij een depressiebehandeling iemand het liefst zo snel mogelijk in beweging wilt krijgen, ondanks dat hij of zij zich slecht voelt, wil je bij een uitputtingsreactie eigenlijk dat iemand ophoudt te knokken om (eindelijk en geleidelijk) tot rust te gaan komen. Dit geeft dus ook aan waarom het zo van belang is om altijd bij depressieve klachten goed te kijken of deze klachten niet ‘secundair’ zijn aan een uitputtingsreactie.

De eerste fase van herstel is dus puur gericht op het verminderen van je spanningsklachten.

En je systeem tot rust laten komen lukt alleen als het lichaam even niks meer hoeft. Niet van zijn omgeving, maar ook niet van het hoofd. Dit betekent in de praktijk helaas niet dat je overal even van kan gaan genieten. Maar andersom geldt wel: pas op het moment dat het je weer lukt je enigszins te ontspannen is de eerste fase van herstel al een eind op weg. Het is dus belangrijk om je verwachtingen ook hierin goed (bij) te stellen, want je moet toch proberen te ontspannen en te niksen, ondanks dat dit in eerste instantie per definitie nog niet goed lukt.

Voor het tot rust komen zijn zowel externe als interne omstandigheden van herstel nodig. In dit blog zal verder nog stil gestaan worden bij wat bij externe omstandigheden bedoeld wordt. In het volgende gaan we verder met de interne omstandigheden.

De externe omstandigheden die nodig zijn voor herstel bij burn-out

De meest voor de hand liggende externe omstandigheid is vaak een volledige ziekmelding. Soms proberen mensen nog deels aan het werk te blijven. Dit is vaak op advies van hun omgeving, omdat anders de drempels om weer te beginnen alleen maar hoger zouden worden. Alhoewel dit een goed bedoeld advies is en bij alleen een depressie zelfs een goed advies zou kunnen zijn, is het vanuit het perspectief van een overspannen en uitgeput lichaam vaak contraproductief: mensen moeten zichzelf immers op wilskracht nog deels in het zadel zien te houden. Daarnaast is het moeilijker om ook mentaal tot rust te komen, aangezien de afstand tot stress en een hoog tempo dan ontbreekt. Soms wordt de burn-out hierdoor zelfs erger, soms ontstaat er een patstelling; wellicht verergeren symptomen dan niet, maar er is toch onvoldoende rust en afstand om echt los komen en te kunnen herstellen. In het geval van ‘slechts’ overspannenheid kan het overigens wel genoeg zijn om slechts deels terug te schakelen. Wel zal in de praktijk moeten blijken of de genomen maatregelen groot genoeg zijn. De meest klassieke fout in dat geval is dan dat mensen tijdelijk minder gaan werken, maar wel proberen hetzelfde te blijven doen, waardoor de intensiteit alleen maar verder toeneemt.

Over het algemeen geldt de stelregel: hoe groter de maatregel hoe eerder je herstelt.

Verder is het enorm van belang om voor jezelf te gaan kijken wat nu het beste werkt om te proberen te ontspannen. En wat voor de één werkt hoeft dat niet te doen voor de ander. Soms is het zo dat iemand die ooit zelf een burn-out heeft gehad en bij wie sporten goed geholpen heeft dat nu als blauwdruk voor herstel aan iedereen aanraadt: maar als dat voor jou niet werkt is het vooral zaak om iets te vinden wat dan wel bij jou past. Dit is helaas vaker het probleem met iemand die iets zelf ook heeft meegemaakt: namelijk de aanname dat wat hen heeft geholpen voor iedereen de sleutel gaat zijn (en dit op een te concreet niveau). Herstel gaat om het centraal stellen van je beleving en dat is per definitie subjectief, persoonlijk en zelfs veranderlijk.

Ook kan het zijn dat hetgeen waar je normaal gesproken enorm van ontspant (bijvoorbeeld boeken lezen) opeens buiten je bereik blijkt te liggen (vanwege je concentratie en geheugenproblemen). Ook dan zal je naar nieuwe weggetjes moeten gaan speuren. En helaas is het dan ook nog eens zo dat wat één keer werkt niet altijd werkt. Omdat het zo wisselend gaat kan je alles objectief goed doen (en bijvoorbeeld met je kopje groene thee in de tuin zitten) en dan toch opeens een enorm gespannen gevoel om je oren krijgen. Dit is moeilijk te begrijpen, maar valt wel uit te leggen: naarmate je enigszins uit die hoge versnelling aan het komen bent is je ‘beloning’ namelijk dat het in plaats van voortdurend slecht meer wisselend slecht met je zal gaan. Maar aangezien je klachten met een burn-out hun ‘signaalwaarde’ hebben verloren (het systeem is immers op tilt) kan het dus zo zijn dat je spanning opeens toeslaat, maar dat dit volledig los staat van wat je aan het doen bent. En het is dan eerder nog andersom: op momenten van relatieve rust kan je lichaam opeens op hol gaan slaan. Dan is het nog veel moeilijker om te bepalen wat nu wel of niet werkt, aangezien het per dag of dagdeel anders kan zijn. Belangrijk is dus om niet gelijk tot een oordeel te komen en niet teveel energie te steken om in deze fase ‘echt je grenzen te leren hanteren’, zoals zo vaak wordt aangeraden. Je grenzen jojo-en in deze periode namelijk constant! Teveel navelstaren is alleen maar frustrerend en controle is er (nog) niet.

Verder is het van belang om naar je dagplanning te kijken. Als je ’s ochtends iets te doen hebt moet je eigenlijk zorgen dat je de rest van de dag rustig aan kan doen (of andersom). En let vooral op jezelf en hoe je ergens op reageert: als een vriend of vriendin je meevraagt te gaan shoppen in de Kalverstraat zal je waarschijnlijk merken dat van dit idee gelijk je spanningsniveau enorm oploopt. Dit hoeft niet te betekenen dat je niet moet afspreken, maar verander het dan wel naar jouw voorwaarden: stel voor even een wandelingetje te maken of ergens een kopje thee te drinken (en geef aan dat alles vanwege je burn-out sowieso onder voorbehoud is aangezien je gewoon niet kan beloven hoe je er van moment tot moment aan toe zal zijn). Hoe meer je tot rust aan het komen bent hoe meer je weer kan gaan uitproberen hoe iets valt (ook als je er van te voren tegenop hebt gezien). Het kan namelijk twee kanten opvallen, dus de uitdaging ligt er ook in om vanaf een gegeven moment ook weer niet te voorzichtig te gaan worden, maar wel verstandig te blijven.

Tot slot is dit laatste ook weer niet helemaal waar: het kan toch de moeite waard zijn om iets te doen, waarvan je weet dat het niet (helemaal) goed gaat vallen. Gewoon vanuit de reden dat het anders gewoonweg niet vol te houden is of omdat je iets echt niet wil missen. Herstellen kost al zoveel zelfdiscipline en verstandig zijn kost ook veel energie. Dan kan even dat feestje meemaken je uiteindelijk toch een boost geven en weer even het gevoel geven dat de problemen er niet zijn. Ook dat is wel wat waard! Maar calculeer dan wel een (kleine) terugval in. In de praktijk is dit nooit helemaal terug naar af, aangezien dit maar een incidentele inspanning betreft en niet een langdurige.

In het volgende blog in deze serie over burn-out zal ik verder ingaan op de interne omstandigheden voor herstel.

Dit bericht heeft 29 reacties
  1. Ik heb al gereageerd op het vorige blog. Ik ga dus niets herhalen. Ik kan na het lezen van dit blog alleen maar beamen! Zelden heb ik zo nadrukkelijk en duidelijk omschreven gezien wat ik heb meegemaakt en (helaas) meemaak.

  2. Hi Robert, heb je enige indicatie hoe lang de eerste fase gemiddeld duurt? Ik ben al 9 weken totaal niks aan het doen (alleen wat wandelen en fietsen in de natuur) en merk nog steeds nauwelijks vermindering van spanning /nervositeit. Slechts af en toe een kwartiertje komt de rust in mijn lichaam.

    (Ik ben gestopt met roken, alcohol en koffie sinds 10 maanden, dus daar zal het niet aan liggen.)

    1. Hoi Martin,
      De hersteltijd is van twee dingen afhankelijk: je herstelomstandigheden, maar ook hoelang de klachten zich hebben opgebouwd. Hoe dieper de burn-out hoe langer het duurt helaas.
      Een ander aandachtspunt is dat het er niet om gaat de juiste ingredienten in je herstel te gooien (wandelen, natuur, niks doen), maar dit ook op een afgestemde manier met jezelf te doen (er bestaat zoiets als te fanatiek willen herstellen). Als je na een half uur lopen op bent, moet je niet een uur de natuur in (liefst max 20 minuten om uit het rood te blijven). Als je kriegelig wordt van stil zitten, dan moet je niet op wilskracht op je bank blijven zitten in de hoop dat dit je beter maakt. Een gebrek aan herstel is soms dus ook aan een verkeerde toepassing van de ‘juiste’ ingredienten toe te schrijven.
      Dit alles staat waarschijnlijk het best omschreven in het derde blog.
      Mocht je alles ‘goed’ doen dan zou ik verwachten dat het niet lang meer hoeft te duren voordat je in ieder geval zonder belasting/moeten/stress meer ontspanning kan gaan ervaren (er ook vanuit gaande dat er momenteel geen of weinig stress of gedoe speelt, naast je inspanningen om te ontspannen en te herstellen).
      hopelijk kan je hier iets mee.
      Succes!

      1. Hi Robbert,

        Bedankt voor je reactie; ik heb inderdaad nog een beetje de mindset “hè wat heb ik fout gedaan?” zodra het niet goed gaat. De ratio zegt me wel: “dit hoort er bij, het is nou eenmaal zo, je kan er niet van op aan dat wat de ene dag werkt, de volgende dag ook werkt.” Maar de emotie is dan toch die van teleurstelling en verdriet; “hoe lang duurt dit nog? Waarom voel ik me zo rot?”

        Ik dwing mezelf nergens toe, probeer aan te voelen wat ik nodig heb. Soms niks doen, soms langer of korter wandelen. Soms Netflix kijken, soms zachte muziek luisteren, soms lezen. Maar juist doordat er geen “vast recept” voor succes is, lijkt het er op dat niets helpt om me beter te voelen. Ik probeer het te accepteren maar dat is erg lastig.

  3. Hi Robbert,
    Wat een enorm herkenbare blog… ik lees hem regelmatig (voor zover het lukt overigens….) en haal er veel steun uit. Ik zit zelf midden in de eerste fase en kom absoluut niet tot rust. Bij mij is het met name een fysiek probleem want de oorzaken waardoor de burn-out is ontstaan zijn inmiddels niet meer aan de orde (drukke veeleisende baan waarmee ik reeds was gestopt op eigen initiatief en daarnaast ernstige ziekte ouder die nu in goed verzorgingstehuis zit).Ik heb alle ruimte om mijn rust te nemen en probeer alle adviezen zo goed als mogelijk te volgen (ontspanning, wandelen, niets moeten etc). Ik heb alleen een enorm probleem om te slapen (laatste maanden max 4,5 uur) en kan overdag ook niet slapen… Ik sta de hele dag en nacht op “aan” … Mijn batterij is hierdoor dus verder leeg aan het raken en komt/is op nihil punt… (fysieke activiteiten lukken niet meer, lezen of tv kijken ook niet, met moeite krijg ik deze blog getypt).
    Wat mij opvalt aan alle blogs die hierover gaan is dat er niets wordt geschreven over het gebruik van medicatie.. ik heb inmiddels wat rustgevende tabletten maar die helpen ook niet of beperkt… Ik ben bang dat het mij niet gaat lukken om zonder verdere medicatie de negatieve cirkel te doorbreken, binnenkort spreek ik met huisarts hierover. Heb je daar nog tips over wat nu wijsheid is om te doen? Natuurlijk wil je liever geen pillen maar wanneer is het punt gekomen om toch nadere medicatie te nemen en welke medicatie is in het geval van een fysieke burnout dan het meest effectief?

  4. Hoi Ryan,
    Dank voor je reactie. De hersteltijd gaat eigenlijk pas in op het moment dat de herstelomstandigheden daar zijn. Pas op dat je dus niet ‘te nadelig’ rekent wat betreft je eigen hersteltijd.
    Wat betreft overdag slapen (waarvan je aangeeft dat dit toch niet lukt): dit is zo’n beetje het enige wat wel op wilskracht moet, namelijk proberen wakker te blijven om het ritme niet te verstoren (dus echt proberen alleen ’s nachts te slapen). Overigens is overdag slapen weer geen probleem zolang het slapen ’s nachts goed gaat en je ‘gewoon’ last hebt van een enorme slaapbehoefte. Daar mag/moet je vooral aan toe geven.
    Maar proberen beter te gaan slapen is een hele lastige… Er zijn tips en tricks, maar dit zijn meestal geen gouden sleutels. Wel moet je ze vaak langer toepassen, voordat ze uberhaupt werken (vanwege de gedragsmatige aard). Ook medicatie kan inderdaad bij het normaliseren van het slapen helpen. Meestal willen mensen liever geen medicatie bij hun herstel uit angst voor de bijwerkingen of omdat ze bang zijn dat ze anders niet voldoende van hun burn-out leren (omdat het puur symptoombestrijding zou zijn). Zelf denk ik dat medicatie een steun in de rug kan zijn op het moment van een patstelling (de huidige slaapstoornis zit herstel van de burn-out in de weg) . En vanuit deze gedachte ook niet ‘groei’ in de weg hoeft te zitten aangezien je het ook niet heel lang hoeft te gebruiken, maar feitelijk vooral in de eerste fase van herstel.
    Meestal wordt anti-depressiva aangeraden. Echte slaapmedicatie (een pam met een korte halfwaarde, zoals Temazepam) kan natuurlijk ook helpen, maar is meer verslavend (maar mag wel ongeveer tot een maand of twee dagelijks gebruikt worden). Sommigen gebruiken zo’n zwaardere pam één keer in de drie dagen, zodat er dan in ieder geval om de zoveel dagen een goede nacht tussen zit. Ik ken een psychiater die een lichter ‘pammetje’ voorschreef (namelijk clonazepam) in combinatie met een anti-depressivum. Voor veel mensen een goede combi, maar voor sommigen te licht. Maar dan heb je al wel een lichte demping en toch iets meer kans sneller in slaap te vallen in afwachting van de werking van het A-D.
    Maar goed, dit is uiteraard meer het expertisegebied van een psychiater, maar hopelijk heb je hier wel wat aan! geen heel eenduidig advies, maar zeker ook geen principiele bezwaren! Ben benieuwd naar je ervaringen. Sterkte!
    vr. groet,
    Robbert

    1. Ik begreep juist dat slapen goed kan zijn, mits niet te lang. Ik slaap overdag (een uurtje ongeveer, in het begin langer) en ’s nachts normaal. Ik heb het ook echt nodig, mijn ogen vallen gewoon dicht. Dus op wilskracht wakker blijven…ik vraag het me af.

      1. Beste Jessica,
        Goed dat je me er op aanspreekt, wat nu kan ik het verder verduidelijken. Ik kon ook niet gelijk plaatsen waar ik het zo gezegd zou hebben dat je nooit overdag zou mogen slapen. Maar ik zie dat ik in een eerdere reactie nogal wat ruimte liet en dat heb ik nu aangepast. Dank hiervoor! Ik reageerde toen namelijk op iemand die ’s nachts zeer beroerd sliep. In het geval dat je ’s nacht wel aan je uren komt dan is overdag bijslapen namelijk helemaal geen probleem! Sommigen schieten ook van te weinig slapen in een enorme slaapbehoefte (soms wel tot 16 uur per etmaal), waar je vooral aan moet proberen toe te geven. Dit is kenmerkend voor het doorschieten in het parasympathische. Maar mocht het slapen ’s nachts niet goed gaan dan is het zaak proberen te kijken of het je lukt overdag wakker te blijven. Dit vanuit de gedachte dat slapen ’s nachts belangrijker is. Voor de meeste mensen geldt dat je een dutje niet te laat in de middag moet doen en het is ook een goed idee om uit je diepe slaap te blijven (dus maximaal 30 minuten inderdaad, tenzij je er echt geen last van hebt). Het klinkt dus dat je aan de kant zit van het weer opladen waarbij je slaapbehoefte groter is (maar mensen doorgaans wel gewoon nog moe wakker worden).
        Dank is groot en succes met je herstel (waarbij dutjes dus helemaal prima en ook helpend zullen zijn)!
        Vriendelijke groet,
        Robbert

  5. Dag, ik ben erg blij dat ik deze blogs gevonden heb in de wirwar van burnout-Google. Herkenbaar opgeschreven valkuilen, fases, denkpatronen. Regelmatig zoek ik ze weer op en denk ‘oh, ja, ben er weer ingetrapt, maar oké even weer die regelmaat, rust en niets-moeten opzoeken’.
    Ik ben er nog lang niet, maar deze blogs geven mij veel herkenning en tips voor mijn pad. Bedankt!

  6. Beste Robbert,

    Dank dank voor deze blog. Al drie maanden aan het knokken om beter te worden. Toen de klachten alleen maar erger werden alles losgelaten en wat denk je: helemaal kapot, kan geen stap meer zetten. Bizar hoe het werkt. Zijn al die maanden dan voor niks geweest? Daar ben ik een beetje bang voor.

    Alvast dank. Groet

  7. Hi Robbert,
    Met veel bewondering was ik je blog aan het lezen..
    Zeer sterk verwoord, helder, hoopgevend en uitnodigend ook.

    Toen kwam ik ineens terecht op een uitspraak waar ik erg ongemakkelijk van werd.
    Namelijk:
    ‘Dit is helaas vaker het probleem met een ervaringsdeskundige: namelijk de aanname dat wat hen heeft geholpen voor iedereen de sleutel gaat zijn. Herstel gaat om het centraal stellen van je beleving en dat is per definitie subjectief, persoonlijk en zelfs veranderlijk.’

    Ik ben zelf ervaringsdeskundige, hbo opgeleid, en ik herken me helemaal niet het beeld dat je hier schetst van een ervaringsdeskundige. Ervaringsdeskundigen worden juist opgeleid vanuit de visie dat herstel een persoonlijk proces is. Ieder mens is uniek en dus is ook ieder herstelproces uniek. Daarmee is er altijd zorg op maat nodig. De cliënt is dan ter aller tijden de deskundige over zichzelf. Door de juiste vragen te stellen, kom je uiteindelijk achter wat voor een cliënt zou kunnen werken. Ervaringsdeskundigheid is dus niet een projectie van eigen beleving en eigen manieren die hebben gewerkt. Het is een aanvulling van herkenning en erkenning van binnenuit. Aansluiten bij wat iemand op zo’n naar moment in zijn of haar leven meemaakt. en zo zou ik nog veel meer voorbeelden kunnen geven.
    Mag ik je vragen hoe je tot je uitspraak kwam?

    Buiten dit vond ik je blog nog steeds waardevol. Ik was op zoek naar meer informatie voor een cliënt met een depressie en een burn out. Ik verschil met de regiebehandelaar van mening dat de burn out onderliggend zou zijn aan de depressie. Om die reden ga ik dan op zoek naar hoe andere specialismen hier tegenaan kijken.

    Hartelijke groet,
    Debbie van den Berg.

    1. Beste Debbie,
      Dank voor je reactie. Fijn om deze feedback en uitnodiging te krijgen want ik had het inderdaad niet bedoeld met iemand in gedachte die is opgeleid tot ervaringsdeskundige (waar ik omdat ik niet in de psychiatrie zit of bij een grotere instelling werk eerlijk gezegd geen enkele ervaring mee heb, behalve dan de gepassioneerde polemieken die ik op Linkedin meekrijg). Ik ga het gelijk aanpassen in ‘iemand die zelf een burn-out mee heeft gemaakt’. En in die zin is het vooral als overtreffende trap bedoeld: zelfs iemand die het zelf heeft meegemaakt kan (maar hoeft niet) iemand die herstellende is toch op het verkeerde been zetten. Dit omdat wat de een heeft geholpen niet voor de ander werkend hoeft te zijn. En soms zelfs omdat iemand het idee kan hebben: ‘eerst heb ik alleen maar thuis gezeten en toen ben ik met mijzelf aan de slag gegaan. Dat eerste hielp niet veel/genoeg dus ik denk dat je vooral maar (gelijk) met jezelf aan de slag moet!’. (hiermee niet beseffend dat die eerste periode wel eerst nodig was. Maar wel beseffend dat alleen ‘rusten’ niet voldoende is inderdaad.)
      Het is gewoon wel een ingewikkeld onderwerp. Een ander voorbeeld is dat herstellende werknemers toch kunnen herstellen met een topdown urenschema van de bedrijfsarts waar nauwelijks vanaf geweken mag worden. Dit kan natuurlijk toch werken (mits de stappen niet te groot zijn en het toevallig wel goed gaat qua taken en sfeer, en iemand wel genoeg tijd heeft gekregen eerst tot rust te komen, etc), maar is wat mij betreft toch met een verkeerde achterliggend mechanisme (want dan toch maar weer proberen vol te houden op wilskracht en proberen aan te tikken, Hiermee blijft ook juist ‘therapeuthisch’ en met het oog op terugvalpreventie waarschijnlijk veel liggen). Ik denk omdat het een deel toch lukt om zo te herstellen helaas veel bedrijfsartsen hierin blijven geloven (en mensen die het niet lukt de schijn tegen zich kunnen krijgen helaas). Het lijkt zelfs meer en meer weer zo te zijn dat werknemers niet ‘klachtscontingent’ mogen opbouwen, maar ‘tijdscontingent’ (zoals dat dan genoemd wordt). Al met al een grote stap achteruit, wat mij betreft.

      Wat betreft je initiele punt: een burn-out zal in de meeste gevallen vooraf gaan aan de depressieve klachten. Iemand die depressief is zal zichzelf minder snel (en lang) nog in het rood kunnen houden juist vanwege de bijbehorende motivatie en zingevings problemen. Goed dat je je hier hard voor maakt! Want iemand moet dan toch vooral proberen eerst tot rust te komen (en niet gelijk te gaan activeren). En juist snappen dat het een lichamelijke uitputtingsreactie is (en langzaam gaan accepteren) kan heel verlichtend werken wat betreft de depressieve klachten (schuldgevoelens en gevoelens van falen en schaamte)). Maar het kan dan toch een stuk ingewikkelder herstellen zijn helaas…

  8. Wat een herkenbare blog! Ik heb hem al 3x doorgelezen en ik haal er vooral troost uit. Ik zit nog in de 1e fase, ik zit al 3 maanden thuis en heb idd eerst moeite gehad om te onthaasten. Toen dit beetje bij beetje lukte, kreeg ik angstaanvallen. Slapen en eten lukte niet meer. Nu 3 weken toch maar gestart met Paroxetine, maar helaas heel veel bijwerkingen. Ik vind het moeilijk te accepteren dat ik dit moet slikken. Voor mijn gevoel ben ik nog helemaal niet aan uitrusten toegekomen. Is dit herkenbaar?

    1. Beste Adrienne,
      3 maanden lijkt misschien lang, maar het kost tijd om te onthaasten en in zekere zin gaat de hersteltijd dan pas lopen. De eerste fase is niet zozeer ‘uitrusten’ (letterlijk gezien) als meer ‘tot rust komen’. Dit kan nog ver buiten je bereik liggen gevoelsmatig. Andersom geldt: zodra dit begint te lukken ben je een eind gevorderd met deze eerste fase! Hopelijk ga je snel de (gehoopte) voordelen ervaren van de A-D. helaas zijn de bijwerkingen er gelijk en laat de werking op zich wachten… Sterkte en dank voor je reactie!

  9. Beste Robbert,

    Dank voor deze blog. Mijn eerste gedachte was: waarom zijn bedrijfsartsen hiervan niet of te weinig op de hoogte? Mijn vrouw is bij haar eerste burn-out te snel weer aan het werk gegaan. Gevolg is dat ze nu, twee jaar later, wederom in een burn-out is terecht gekomen. Terugkijkend is destijds het hele integratie proces veel te snel gegaan en vooral geleid door het advies van de bedrijfsarts, wat er op neer kwam: “zo snel mogelijk opbouwen en uren maken.” Had ze in die tijd maar deze blog gelezen, dan had ze zich een ander traject gegund. Ik heb nog een vraag Robbert, sommige mensen zeggen dat je na een burn-out niet meer op dezelfde werkplek goed kan functioneren en dat het daarom verstandig is een andere plek te gaan zoeken. Wat is jouw mening daarover?

    1. Dank voor je bericht Ronald. Ja, dat van de bedrijfsartsen is erg jammer en er lijkt wel weer een tendens te zijn dat bedrijfsartsen dat steeds meer gaan doen: ‘tijdscontingent’ re-integreren, ipv ‘klachtscontingent’ (dus op basis van herstel). Het wordt de nieuwe richtlijn genoemd (geen idee wie zo iets bepaald heeft). En door het zo te noemen klinkt het allemaal heel therapeutisch, maar in de praktijk totaal niet heilzaam… Het is jammer dat dit weer een stap achteruit is. Helaas zie je dat meer. Zo maakte Sophie Hilbrand een prachtige eerste serie over Burn-out, maar hangt haar tweede serie van rare meningen aan elkaar (ze begon zelfs ook zelf te twijfelen of ze het zich niet allemaal ingebeeld had…!).
      wat betreft je vraag: ik raad mensen aan het herstel stap voor stap te benaderen en zo min mogelijk over de toekomst/ langere termijn na te denken. Daar ben je in zekere zin nog ‘ontoerekeningsvatbaar’ voor. Bij de re-integratie heb je stap 2 nodig om bij stap 3 te komen. Laat staan dat je al snel iets over de laatste stap (volledig werken in je eigen functie) kan zeggen. Ik denk dat de meeste mensen uiteindelijk in hun baan zullen blijven (doorgaans zijn de omstandigheden weer wat verbeterd, nadat het kalf verdronken is en daarnaast zullen de meeste mensen er zelf ook wat anders mee omgaan inmiddels. Maar mocht het herstel niet vlotten als gevolg van de (blijvende) omstandigheden, dan ligt het natuurlijk wel anders… Hoop je hiermee van dienst te zijn! en anders hoor ik het graag!

  10. Beste Robbert,

    Wat een helder en herkenbare blog. Ik zit nog in de acceptatie fase geloof ik. Heb een gezin met 2 jonge kinderen en werk sinds de geboorte van de oudste niet meer (nu 5 jaar).

    Ik merk dat ik helemaal niet tot rust kom. Ik zou niet weten hoe ik dat moet doen met 4 dagen een peuter om me heen. De 2 ochtenden dat zij naar de peuterspeelzaal gaat kom ik niet tot rust. Continue angst dat ik door ontspannen vergeet haar op tijd weer te halen.

    Hoe kom ik tot rust? Slapeloosheid is hier vreselijk, vaak verstoorde nachten (door wakker geworden kinderen), waarin ik na ontwaken niet of zeer slecht weer in slaap val.

    Ik loop overigens wel bij een psycholoog inmiddels.

    1. Beste Corine,
      Dank voor je reactie. Het wellicht voor de handliggende advies is wat mij betreft om dan toch te kijken hoe je meer en langer tijd voor jezelf kunt creeeren. Je kunt namelijk 2 dingen proberen te doen: je zou kunnen kijken of je je angst zou kunnen ombuigen/ er anders tegen aan kunt kijken, zodat het vervolgens wel lukt om in een ochtendje meer ontspanning te kunnen vinden. Maar het punt bij een burn-out is nou juist dat die ruimte om iets anders te beleven er niet meer is. iets wat een beetje teveel is voelt al snel als veel te veel doordat je spanning veel sneller opbouwt. Iets wat een beetje teveel is geeft gelijk een enorme stress reactie. Dat is ook inherent aan de lichamelijke kant van een burn-out en hoort dus echt bij de klachten. Beter kan je dan mijn inziens je beleving als uitgangspunt proberen te nemen en vooral praktisch proberen te kijken hoe je het beter voor jezelf kunt regelen qua omstandigheden. Nu is dit in de praktijk vaak de bottleneck. Toch kan het wel goed zijn om proberen op te houden er anders tegen aan te kijken/ het anders te beleven. En wellicht dat als je net wat verder bent een ochtendje al wel genoeg kan zijn. Daarnaast is het vaak nuttig om naar hele praktische oplossingen te kijken (in lijn met mijn advies). Is er iemand die jij de mede verantwoordelijkheid kan geven om te zorgen dat jij je kind niet vergeet? Kan je partner je op tijd bellen? Wellicht dat als je het zo regelt en die verantwoordelijkheid niet meer (alleen) bij jou ligt het wel net wat makkelijker wordt om iets van ontspanning in je ochtenden te vinden…? maar dat is zoeken en uitproberen. sterkte iig!

  11. Hallo,

    Volgens mijn therapeut is mijn lichaam op en aan rust toe en geeft het daarom allemaal klachten. Ik jan dit maar moeilijk geloven, maar als ik deze blog zo lees dan kan het dus kloppen dat stress veel met je lijf doet. Hoe lang duurt de fase waar je allerlei lichamelijke en geestelijke klachten hebt, De ene dag is de andere niet, maar ik wordt zo angstig van die nare klachten en daarnaast wil slapen ook niet zo best, dat voorspoedigt het herstel ook niet echt.
    Met vriendelijke groet, Jitske

    1. Beste Jitske,
      Je therapeut heeft altijd gelijk! 😉
      langdurige stress kan zowel ontregelend als uitputtend zijn. En ook maken dat je punten lager scoort op een IQ test.
      Slecht slapen hoort er doorgaans ook bij. Dat is het gevolg van je hoge basisspanning waardoor je niet meer goed in diepe slaap komt (objectiveerbaar in een slaapcentrum). De eerste fase van proberen tot rust komen kan enkele maanden duren. De tweede fase van het geleidelijk weer opbouwen kan ook zo 4 tot 5 maanden duren. Een volledig herstel binnen 8 maanden is al zeker vrij rap. Maar de hersteltijd heeft vooral met de diepte van je burn-out te maken en ten tweede hoe goed het je lukt de klachten te accepteren. Ten derde gaat het om je herstelomstandigheden en begeleiding. Het klinkt alsof je qua acceptatie momenteel een stap aan het zetten bent. De andere factoren kan ik nu uiteraard niets over zeggen. Maar pas dus op dat je niet te dwangmatig gericht raakt op ‘beter slapen’. Beter richten op tot rust komen en dan hopen dat de slaap geleidelijk aan vanzelf gaat normaliseren. Mensen herstellen ondanks dat ze goed slapen. Sterkte hiermee!
      vr. groet,
      Robbert

  12. Hoi hoi,
    Ik zit nu in een vervelende periode, heb al eens een burn out/ depressie gehad maar dit voelt anders.
    Ik heb nl wel zin om dingen te doen maar moet eerst een berg over om het te gaan doen!! Heb gewoon geen energie na een paar hele hectische maanden. Dat had ik bij mijn vorige niet….
    Ik kan inderdaad geen rust vinden op de bank, wil van alles doen en heb dan pas mijn rust verdiend!
    Ik slaap niet slecht, maar ben weleens om 1 uur snachts wakker en ben dan uitgeslapen…..
    Heb ook momenten op een dag dat ik me gewoon weer de oude voel…alleen die onrust in mn koppie…..pfffff.
    Toch een burn- out????

    1. Hoi Ikke,
      moeilijk voor mij om het precies in te kunnen schatten, maar hier een aantal opmerkingen:
      dat je nu nog wel zin ervaart, maar vooral geen puf, past op zich vooral bij burn-out. Of althans: had je de puf gehad dan had je ook zin gehad. Echt nergens zin in hebben is waarschijnlijk meer kenmerkend voor depressie. Dus in die zin zou het kunnen dat je nu vooral burn-out bent (en dus niet depressief gelukkig). Maar het is een gunstig teken dat je slaap nog zo goed is.
      Ik zou in ieder geval eerst proberen tot rust te komen en dan te kijken hoe het met je belastbaarheid gesteld is. Een concreet aandachtspunt is dus je aanname dat je rust eerst zou moeten ‘verdienen’. Dat zal je herstel niet ten goede komen…
      sterkte in ieder geval!
      vriendelijke groet,
      Robbert

  13. Beste…

    Sinds november jl zit ik thuis. Van de een op de andere minuut werd letterlijk de wereld op de kop gezet. Uit het niks hele hevige paniek aanvallen, angsten, depressie en alles wat er bij hoort…
    Ik zat letterlijk tv te kijken en 10 min later veranderde m’n leven.
    In paniek heb ik de dokter gebeld, en deze deelde mij mede dat ik een hyperventilatie aanval had.
    Echter dat gevoel werd erger en erger en bleef 24 uur per dag aanwezig. Toen heb ik aan de bel getrokken en om hulp gevraagd. Na 7 veel te lange weken kon ik terecht bij phi, een multi disciplinair traject.
    Wat ik de afgelopen 6 maanden lichamelijk en geestelijk voor sensaties heb meegemaakt heb ik in 38 jaar nog niet meegemaakt.
    Nu na 6 maanden word mijn slaap weer iets beter en kan ik kleine dingen weer zelf. Ik kon letterlijk nog geen boterham meer smeren zonder helemaal door te draaien.
    In december hebben we een vakantie geboekt ( toen niet wetende dat dit zon lang traject zou worden, en de huisarts het af deed als “spanningsklachten”) nu is het inmiddels mei, en het feit dat ik weer dat we over 3 maanden gaan vliegen met het hele gezin en de hele poespas en stress er om heen, raak ik helemaal van het padje. Bij de gedachte al krijg ik hartkloppen en stokt mijn adem. 😓
    Waar ik op dit moment het hardste tegen aan loop zijn de prikkels… ik kan geen supermarkt in zonder dat er lichamelijk van alles gebeurd, kan geen 2 personen tegelijk spreken of Mn oren beginnen te toeteren, drukke printjes in kleding, of de stemmen van Mn eigen kinderen kan ik vaak niet handelen.
    Ik ben het inmiddels echt spuugzat, en de weet dat dit nog lang niet over is maakt me intens verdrietig.

    1. Beste Wendy,
      Het spijt me erg te horen hoe zwaar je het te pakken hebt. Gelukkig dat er inmiddels wel sprake lijkt van lichte verbeteringen.
      Mijn aanpak is om eerst proberen zoveel mogelijk tot rust te komen en dan pas weer je prikkeltolerantie en belastbaarheid te gaan opbouwen.
      Dat het op dit moment amper gaat om een winkel in te gaan of je kinderen te handelen is in die zin niet zo gek nog, daar het lijkt dat je eerst nog verder zal moeten ‘landen’. Een ander advies zou zijn om die vakantie te cancellen zodat dat zwaard niet meer boven je hoofd hangt. De herstelfout zou op dit moment kunnen zijn om jezelf op te leggen er anders tegen aan proberen te kijken. Probeer het feit dat je het idee op dit moment niet goed trekt als gegeven of uitgangspunt te zien waar je iets mee moet (omdenken in een burn-out bestaat helaas niet; daar valt momenteel niks te halen) en probeer er vooral praktisch wat aan te veranderen (cancellen dus of iig nu alvast beslissen niet mee te gaan). Uiteraard kan je tzt wel kijken of er toch iets mogelijk is, maar op dit moment is het gegeven ‘op vakantie moeten’ een bedreiging voor je herstel.
      succes en heel veel sterkte!

  14. Wat een herkenning. Zo fijn om te lezen. Ik zit sinds januari thuis met een burn out, moest op advies van de bedrijfsarts in maart weer naar mijn school af en toe. Maar dat bleek de druppel. Nu alleen maar gespannen of juist intens moe. Als moeder van 3 kinderen vind ik het echt heftig. Steeds maar weer met een slag om de arm dingen beloven… Heb oxezapam gekregen om de heftige stress aanvallen wat af te vlakken. Ik vind het echt heel bijzonder wat je lijf kan doen met je. Het ene moment weet ik van ellende niet wat ik moet doen van de stress en het volgende moment zie ik dedingen weer zitten, maar voel me intens moe. Wij hebben de zomervakantie in Oostenrijk ook gecanceld. Het hing maar boven mijn hoofd. Nu iets bedenken dichterbij huis waar ik minder stress van ervaar. Erg blij met deze site. Al is het maar om steeds de herkenning te lezen. Bedankt.

  15. Kan relatiestress door opgebouwde frustraties in de aanloop naar de burnout diagnose er voor zorgen dat de persoon met burnout soms ook (tijdelijk) even die relatie aan de kant moet schuiven omdat deze anders energie vraagt die de persoon op dat moment gewoon niet op overschot heeft? Zijn er mensen die dit zelf zo beleefd hebben?

    1. Hoi Richard,
      Dank voor je vraag. Je stelt hem nu meer in het algemeen aan mensen, maar helaas is dit (nog?) niet echt een forum, dus ik reageer even zelf en hoop dat je dat ook oke vindt: maar dat is absoluut vaker het geval! Herstellen is in zekere zin per definitie egoistisch. Maar ook voor de lange termijn kan het een goed idee zijn (zowel voor het herstel maar eigenlijk ook voor de relatie) om een langere periode afstand te nemen en de relatie dus te verbreken.
      Wel is het dan natuurlijk zo dat je hier niet gelijk de vruchten plukt, omdat het per definitie een zeer moelijke keuze is die ook veel negatieve emoties zal geven (verdriet, twijfel, missen, onzekerheid….).
      Echter heb je als herstellende patient soms niet echt een keuze en zou je kunnen verdedigen dat je dit ook doet in het belang van de relatie op de lange termijn.
      Ik hoop dat dit een antwoord is en dat dit je kan helpen om een gezonde mate van hoop te blijven houden.
      sterkte!
      Robbert Houtman

      1. Hey Robbert

        Hartelijk bedankt voor je antwoord!! Ik had het inderdaad fout begrepen dat ook anderen konden reageren op de berichten.

        Het was voor mij wel even schrikken toen ik haar boodschap binnenkreeg, maar ik denk dat ze grotendeels inderdaad ingegeven is door zaken die jij ook aanhaalt: alle energie voor zichzelf nodig hebben om te herstellen en daarom in de eerste instantie beetje “egoïstisch” zijn en voor zichzelf kiezen waar zij op dat moment mee om kan, en dat in combinatie met het gevoel/besef dat ze mij (nu) niet kan geven wat ik nodig heb in een relatie. Dat ze het in feite een beetje ziet als een “geschenk” naar mij toe dat ze niet wil dat ik mijn leven “on hold” zet (wat ze ook letterlijk schreef “ik hoop dat je me ooit dankbaar kan zijn hiervoor”). Zij kan er nu enkel op een vriendschappelijke manier zijn voor mij, niet als een volledige liefdespartner. Ik heb veel begrip voor haar en voor wat ze doormaakt, ik weet ook dat het voor haar geen makkelijke beslissing is geweest. Ik denk ook dat het moment waarop ze de beslissing genomen heeft wat ongelukkig is (alhoewel ook begrijpelijk), namelijk net na een zware terugval waarvan ze zelf zei het gevoel te hebben terug van nul af aan te moeten beginnen met het herstel.

        Misschien heeft mijn positieve ingesteldheid (“we komen hier wel door, samen”) voor een vorm van “druk/stress” gezorgd omdat zij dat op dat moment helemaal niet zo aanvoelde? Het is soms heel dubbel als partner van.

        Zo heb ik nu ook de twijfel: neem ik eerst contact met haar op (we hebben op dit moment ongeveer een week geen enkel contact meer gehad), of wacht ik tot zij dat initiatief neemt? Ik heb haar na haar bericht i.v.m. het stoppen van onze relatie laten weten dat ze nu eerst haar energie 100% voor haar eigen herstel moet gebruiken, dat dat nu het allerbelangrijkste is, en dat ze mij altijd een bericht mag sturen of mag bellen als ze iets wil delen of nood heeft aan een luisterend oor. Langs de ene kant denk ik dus dat ik het initiatief beter bij haar laat omdat zij het beste aanvoelt wanneer het voor goed weer goed voelt om met mij contact op te nemen, langs de andere kant zit ik dan toch met dat knagende gevoel dat ik er niet voor haar ben in moeilijke tijden…

        Richard

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *